Метоклопрамид (Metoclopramide)

Қолдану көрсеткіштері

Ересектерде қолданылуы:– операциядан кейінгі жүрек айну мен құсудың алдын алу;– жүрек айну мен құсуды симптоматикалық емдеу, оның ішінде жедел мигрень кезінде жүрек айну мен құсу;– сәулелік терапиямен индуцирленген жүрек айну мен құсудың алдын алу.Балаларда қолданылуы (1 жастан 18 жасқа дейін):– операциядан кейінгі жүрек айну мен құсуды емдеудің екінші желісі;– химиотерапиямен шақырылған кеш жүрек айну мен құсудың алдын алудың екінші желісі.

Клинические протоколы:

Қарсы көрсеткіштері

– әсер етуші затқа немесе кез келген қосымша затқа жоғары сезімталдық;– асқазан-ішек жолынан қан кету, механикалық ішек өтімсіздігі немесе перфорация, яғни асқазан-ішек жолы перистальтикасын стимуляциялау қауіпті болатын жағдайлар;– расталған немесе күдікті феохромоцитома (ауыр артериялық гипертензия қаупіне байланысты);– нейролептиктермен немесе метоклопрамидпен емдеу нәтижесінде дамыған кеш дискинезия (анамнездe);– эпилепсия (ұстама жиілігі мен ауырлығының арту қаупіне байланысты);– Паркинсон ауруы;– леводопамен немесе дофамин рецепторлары агонисттерімен бір мезгілде қолдану;– метоклопрамид қолданумен немесе НАДН-цитохром b5-редуктаза тапшылығымен байланысты метгемоглобинемия (анамнезде);– 1 жасқа дейінгі балалар (экстрапирамидалық бұзылыстар даму қаупі жоғары).

Қауіпсіздік шаралары

Неврологиялық бұзылыстар.Балалар мен жасөспірімдерде, әсіресе жоғары дозалар қолданғанда, экстрапирамидалық бұзылыстар дамуы мүмкін. Бұл реакциялар әдетте емнің басында, тіпті бір рет енгізгеннен кейін де пайда болады. Экстрапирамидалық симптомдар пайда болған жағдайда метоклопрамидті бірден тоқтату керек. Әдетте симптомдар ем тоқтағаннан кейін толық қайтымды, бірақ симптоматикалық ем (балаларда – бензодиазепиндер, ересектерде – паркинсонға қарсы антихолинергиялық дәрілер) қажет болуы мүмкін.Артық дозалану қаупін төмендету үшін инъекциялар арасындағы интервал құсу немесе дозаны өткізіп алу жағдайында да кемінде 6 сағат болуы тиіс.Кеш дискинезия.Метоклопрамидпен ұзақ емдеу қайтымсыз болуы мүмкін кеш дискинезияға әкелуі ықтимал, әсіресе егде жаста. Синдром тілдің, ауыздың, жақтың ырғақты еріксіз қимылдарымен (тілді шығару, бет құбылуы, шайнау қимылдары және т.б.) сипатталады. Кеш дискинезия қаупіне байланысты ем 3 айдан аса жүргізілмеуі керек және клиникалық белгілер пайда болғанда препаратты тоқтату қажет.Злокачественный нейролептикалық синдром.Метоклопрамидті нейролептиктермен бірге немесе монотерапия ретінде қолданғанда злокачественный нейролептикалық синдром дамуы мүмкін (жоғары қызба, АҚ жоғарылауы, құрысу, бұлшықет тонусының жоғарылауы, сілекей ағу, тершеңдік). Мұндай симптомдар пайда болса, препаратты дереу тоқтатып, тиісті ем бастау керек.ОЖЖ-ға әсер ететін басқа дәрілерді қабылдайтын немесе ілеспе неврологиялық аурулары бар пациенттерге ерекше назар аудару қажет.Паркинсонизм. Метоклопрамид паркинсонизм көріністерін күшейтуі мүмкін.Метгемоглобинемия. НАДФ-цитохром b5 тапшылығымен байланысты метгемоглобинемия жағдайлары сипатталған. Мұндайда Церулин препараты біржола тоқтатылып, тиісті ем (мысалы, метилен көгі) басталуы тиіс.Жүрек-қантамыр жүйесі.Метоклопрамид инъекция түрінде, әсіресе вена ішіне енгізілгенде, ауыр брадикардияға (жүрек тоқтауына дейін), тамыр коллапсына, QT аралығының ұзаруына әкелуі мүмкін.Егде жастағы пациенттер.Вена ішіне енгізген кезде, жүрек өткізгіштігі бұзылған (QT ұзаратынын қоса), электролиттік теңгерім бұзылысы, брадикардиясы бар және QT аралығын ұзартып жіберетін басқа дәрілер қабылдайтын егде жастағы науқастарға препаратты сақтықпен тағайындау керек.ҚЖЖ жағымсыз әсерлер (гипотензия, акатизия және т.б.) қаупін азайту үшін Церулин вена ішіне кемінде 3 минут ішінде баяу енгізілуі тиіс, өйткені жылдам енгізгенде өткінші, бірақ айқын мазасыздық пен қобалжу дамып, кейін ұйқышылдық болуы мүмкін.

Дәрілік заттармен өзара әрекеттесуі

Қолдануға болмайтын комбинациялар.Леводопа немесе дофамин рецепторлары агонисттерімен бір мезгілде қолдану қарсы көрсетілген, себебі олардың әсері өзара антагонистік.Ұсынылмайтын комбинациялар.Церулин® қабылдау кезеңінде алкогольден бас тарту қажет, өйткені ол метоклопрамидтің седативтік әсерін күшейтеді.Ескерілуі тиіс комбинациялар.Метоклопрамидтің прокинетикалық әсеріне байланысты кейбір препараттардың сіңуі өзгеруі мүмкін.Рифампицин. 12 дені сау ерікті қатысқан зерттеуде 600 мг рифампицинді 6 күн қабылдау метоклопрамидтің AUC мәнін 68 %-ға, Cmax – 35 %-ға төмендеткені көрсетілген. Клиникалық маңызы нақты емес, сондықтан рифампицинмен немесе басқа күшті индукторлармен (карбамазепин, фенобарбитал, фенитоин) біріктіргенде құсуға қарсы әсердің жеткіліксіздігіне бақылау қажет.Антихолинергиялық дәрілер және морфин туындылары. Асқазан-ішек жолы моторикасына әсері бойынша метоклопрамидпен өзара антагонизм көрсетеді.ОЖЖ-ны бәсеңдететін дәрілер (морфин туындылары, транквилизаторлар, седативтік Н1-блокаторлар, седативтік антидепрессанттар, барбитураттар, клонидин және ұқсас препараттар): метоклопрамид олардың седативтік әсерін күшейтеді.Нейролептиктер. Бірге қолданғанда экстрапирамидалық бұзылыстардың жинақталған (кумулятивті) қаупі артады.Серотонинергиялық дәрілер. СИОЗС сияқты серотонинергиялық препараттармен біріктіру серотониндік синдром даму қаупін арттыруы мүмкін.Дигоксин. Биожетімділігін төмендетуі ықтимал, сондықтан плазмадағы концентрациясына мұқият мониторинг қажет.Циклоспорин. Метоклопрамид циклоспориннің биожетімділігін арттырады (Cmax ~46 %, әсері ~22 %). Плазмадағы циклоспорин деңгейін бақылау қажет; клиникалық салдары белгісіз.Мивакуриум және суксаметоний. Метоклопрамид инъекциялары плазма холинэстеразасын тежеу арқылы жүйке-бұлшықет блокадасының ұзақтығын арттыруы мүмкін.CYP2D6 күшті тежегіштері. Флуоксетин, пароксетин сияқты дәрілермен біріктіргенде метоклопрамид экспозициясы жоғарылайды, сондықтан жағымсыз әсерлерге мониторинг қажет.

Бүйрек жеткіліксіздігі

Орташа және ауыр бүйрек жеткіліксіздігінде дозаны азайту ұсынылады.

Бауыр жеткіліксіздігі

Ауыр бауыр жеткіліксіздігінде дозаны азайту ұсынылады.

Жүктілік

Метоклопрамидті жүктілік кезінде қолданған көптеген деректер (1000-нан астам жағдай) ұрыққа уытты әсері мен даму ақауларын туғызбайтынын көрсетеді. Препаратты жүктіліктің I–II триместрінде клиникалық қажеттілік болғанда және анаға пайдасы ұрыққа төнетін ықтимал қауіптен жоғары болғанда қолдануға болады. Жүктіліктің соңында (III триместр) метоклопрамид тағайындалған жағдайда, фармакологиялық қасиеттеріне (басқа нейролептиктерге ұқсас) байланысты жаңа туған нәрестеде экстрапирамидалық синдром дамуын жоққа шығаруға болмайды. Сондықтан жүктіліктің соңғы апталарында қолданудан бас тарту және препарат қолданылған жағдайда жаңа туған баланы мұқият бақылау ұсынылады. Метоклопрамид аз мөлшерде емшек сүтіне өтеді, сондықтан емшектегі балада жағымсыз реакциялар даму қаупі бар.

Емізу

Препаратты емшекпен қоректендіру кезеңінде қолдану ұсынылмайды. Қолдану қажет болса, бала емізуді тоқтату мәселесін қарастыру керек.

Жағымсыз әсерлері

Өте жиі:– ұйқышылдық.Жиі:– диарея;– астения;– экстрапирамидалық бұзылыстар (әсіресе балалар мен жасөспірімдерде және/немесе ұсынылған дозадан асып кеткенде, тіпті бір дозадан кейін), паркинсонизм, акатизия;– жеңілден ауыр дәрежеге дейінгі депрессия, суицидтік ойлармен;– артериялық қысымның төмендеуі (әсіресе в/в енгізгенде).Жиі емес:– гиперсезімталдық;– брадикардия (әсіресе в/в енгізгенде);– аменорея*;– гиперпролактинемия*;– дистония;– дискинезия;– естің бұзылуы;– галлюцинациялар;– көру бұзылыстары;– окулогириялық криз.Сирек:– галакторея*;– құрысу (әсіресе эпилепсиясы бар пациенттерде);– сананың шатасуы.Жиілігі белгісіз:– метгемоглобинемия (әсіресе жаңа туғандарда, НАДФ-цитохром b5-редуктаза тапшылығымен байланысты болуы мүмкін);– препарат құрамындағы күкірт бар заттармен байланысты сульфгемоглобинемия;– жүрек тоқтауы (инъекциядан кейін бірден, көбіне брадикардия салдарынан);– атриовентрикулярлық блокада, синус түйінінің блокадасы (әсіресе в/в енгізгенде);– QT аралығының ұзаруы;– «пируэт» типті қарыншалық аритмия;– гинекомастия*;– анафилактикалық реакциялар (анафилактикалық шокты қоса, әсіресе в/в енгізгенде);– кеш дискинезия (ұзақ ем кезінде, көбіне егде жаста, тұрақты болуы мүмкін);– злокачественный нейролептикалық синдром;– өтпелі артериялық гипотензия;– инъекциядан кейін шок, естен тану;– феохромоцитомасы бар науқастарда жедел артериялық гипертензия.* – гиперпролактинемиямен байланысты эндокриндік бұзылыстар.

Көрсеткіштері, қолдану тәсілі мен дозалары

Препарат бұлшықет ішіне немесе вена ішіне енгізіледі. Вена ішіне енгізу болюс түрінде, баяу, кемінде 3 минут ішінде жүргізілуі керек.Ересектер:– Операциядан кейінгі жүрек айну мен құсудың алдын алу: ұсынылатын бір реттік доза – 10 мг.– Жүрек айну мен құсуды симптоматикалық емдеу (оның ішінде жедел мигрень кезіндегі) және сәулелік терапия немесе химиотерапиямен индуцирленген жүрек айну мен құсудың алдын алу: ұсынылатын бір реттік доза – 10 мг, тәулігіне 3 ретке дейін. – Ең жоғарғы тәуліктік доза – 30 мг немесе 0,5 мг/кг дене салмағына шаққанда. Инъекциялық қолдану ұзақтығы мүмкіндігінше қысқа болуы және мүмкіндігінше тезірек пероральды немесе ректальды түрге ауыстырылуы тиіс.Арнайы топтар:– Егде жастағылар: бүйрек, бауыр функциясын және жалпы жағдайын ескере отырып, доза азайтылуы мүмкін.– Бүйрек функциясы бұзылғанда: терминалдық бүйрек жеткіліксіздігінде (креатинин клиренсі ≤15 мл/мин) тәуліктік дозаны 75 %-ға; орташа және ауыр жеткіліксіздікте (креатинин клиренсі 15–60 мл/мин) 50 %-ға азайту керек.– Ауыр бауыр жеткіліксіздігі: тәуліктік дозаны 50 %-ға азайту керек.

Балаларда қолданылуы

1 жастан 18 жасқа дейінгі балалар мен жасөспірімдер.1 жасқа дейінгі балаларда метоклопрамид қолдануға қарсы көрсетілген.Барлық көрсеткіштер бойынша ұсынылатын бір реттік доза – 0,1–0,15 мг/кг дене салмағына шаққанда, тәулігіне 3 ретке дейін. Ең жоғарғы тәуліктік доза – 0,5 мг/кг дене салмағы.

Бөлімді таңдау

A03FA01 Метоклопрамид (Metoclopramide)